ناوچەی شنگن یەکێکە لە بەهێزترین ڕێککەوتنە گەشتیارییەکان لە جیهاندا. بەهایەکی بێئەندازەی هەیە بۆ گەشتیارانی جیهانی کە دەیانەوێت بە ئازادی زیاتر و کەمتر فۆرماڵیزمی سنوورەکانەوە بە ئەوروپادا بگەڕێن. جا تۆ پلانت هەیە گەشتێکی شار-گەڕان بەناو پایتەختە ئایکۆنییەکانی ئەوروپادا یان ئامادەکردنی داواکاری ڤیزەی شنگن، تێگەیشتن لەوەی کام وڵات بەشێکە لە ناوچەی شنگن زۆر گرنگە. لەم بابەتەدا، ئێمە لیستی تەواوی وڵاتانی شنگن بۆ ساڵی ٢٠٢٦ دەشکێنین، چۆنیەتی کارکردنی ڤیزاکە ڕوون دەکەینەوە، و ئامۆژگارییەکانی گەشتکردن بەیەکەوە باس دەکەین کە پێویستە هەموو سەردانکەرێکی نێودەوڵەتی بزانێت.
ناوچەی شنگن کە بە ناوی گوندی شنگن لە لۆکسمبۆرگەوە ناونراوە کە بۆ یەکەمجار ڕێککەوتنەکە لە ساڵی ١٩٨٥ واژۆ کراوە، ناوچەیەکی گەشتیاری بێ سنوورە لە ئەوروپا. ئامانجی سەرەکی نەهێشتنی پشکنینی ڕۆتینی سنوورەکانە لە نێوان وڵاتانی ئەندامدا، ئەمەش گەشتکردن بە ئاسانی و کاراتر دەکات. لە کاتێکدا کە یەکێتی ئەوروپا (یەکێتی ئەوروپا) و ناوچەی شنگن بە شێوەیەکی بەرچاو سەریەک دەخەن، بەڵام وەک یەک نین: هەندێک وڵاتی شنگن ن ئەندامی یەکێتی ئەوروپان، و هەندێک وڵاتی یەکێتی ئەوروپا نا بەشێکن لە شنگن.
ئەمڕۆ ناوچەی شنگن لە ٢٩ وڵات پێکهاتووە، کە لە هەردوو وڵاتی یەکێتی ئەوروپا و وڵاتانی دەرەوەی یەکێتی ئەوروپا پێکهاتووە کە یاساکانی شنگنیان پەسەند کردووە. ئەمەش واتە کاتێک بە ڤیزەی گونجاوەوە دەچیتە ناو وڵاتێکی شنگن، بە گشتی دەتوانیت بە ئازادی بەسەر ئەوانی تردا بجوڵێیت بەبێ ئەوەی کۆنترۆڵی سنووری زیادە بکەیت.
لێرەدا لیستی فەرمی ئەو وڵاتانەی شنگن کە سنووری ناوخۆیی کراوەیان هەیە لە ساڵی ٢٠٢٦ەوە:
ئەوە ٢٩ وڵاتە کە کۆنترۆڵی سنوورە ناوخۆییەکان تا ڕادەیەکی زۆر لابراون، بەڵام شایەنی باسە کە ڕەنگە هەندێک ناوچەی بچووک یان خاکی دەرەوەی وڵات یاسای جیاوازیان هەبێت.
باو و ئاساییە کە شنگن لەگەڵ یەکێتی ئەوروپا (یەکێتی ئەوروپا) تێکەڵ بکەیت:
هەروەها زۆربەی ئەندامانی شنگن ئەندامی یەکێتی ئەوروپان، بەڵام هەموویان نین. وڵاتانی وەک ئایسلەندا، نەرویج، سویسرا و لیختنشتاین ئەندامی شنگنن بەبێ ئەوەی لە یەکێتی ئەوروپادا بن. بە هەمان شێوە ئیرلەندا سەرەڕای ئەوەی ئەندامی یەکێتی ئەوروپایە لە دەرەوەی ناوچەی شنگن دەمێنێتەوە و قوبرس لە پرۆسەی پەیوەندیکردندایە.
ئەم جیاکارییە گرنگە، بە تایبەت بۆ سیاسەتی ڤیزا: تەنانەت ئەگەر تۆ بچیتە ناو وڵاتێکی یەکێتی ئەوروپا، لەوانەیە بە شێوەیەکی ئۆتۆماتیکی نەچیتە ناوچەی شنگن مەگەر ئەو وڵاتە بەشداری لە ڕێککەوتنەکەدا نەکات.
نەخشەی یەکێتی ئەوروپا نەخشەی ناوچەی شنگن
ئایا پێویستت بە ڤیزەی شنگن دەبێت یان نا، ئەوە بەندە بە ڕەگەزنامەتەوە. گەشتیارانی زۆرێک لە وڵاتان (وەک ئەمریکا، کەنەدا، ئوسترالیا و چەند وڵاتێکی ئاسیا) پێویستیان بە ڤیزە هەیە بۆ ئەوەی بچنە ناوچەی شنگن بۆ مانەوەیەکی کورت، لە کاتێکدا هەندێکی تر دەتوانن لە ماوەی هەر ماوەی ١٨٠ ڕۆژدا بۆ ماوەی ٩٠ ڕۆژ بەبێ ڤیزە بچنە ژوورەوە.
ڤیزەی شنگن بۆ ماوەیەکی کورت بە شێوەیەکی گشتی ڕێگەت پێدەدات سەردانی هەر ٢٩ وڵاتی ئەندام بکەیت بۆ گەشتیاری، بازرگانی، یان سەردانی خێزان بۆ ماوەی ٩٠ ڕۆژ.
ئامرازە بێبەرامبەرەکەمان لە CI Passport Rank بەکاربهێنە بۆ پشکنینی جووڵەی جیهانی پاسپۆرتەکەت و بزانیت ئایا ڤیزەی شنگن پێویستە بۆ ڕەگەزنامەت.
هەرچەندە مەرجەکان بەپێی ڕەگەزنامەی داواکار و باڵیۆزخانە کەمێک جیاوازن، بەڵام زۆربەی داواکارییەکانی ڤیزەی شنگن پێویستیان بە:
هەمیشە یاساکانی ئێستا لەگەڵ باڵیۆزخانەی پەیوەندیدار بپشکنە لەگەڵ پەرەسەندنی پێداویستییەکان بە تێپەڕبوونی کات.
مانەوەت لە ناوچەی شنگن بەگشتی سنووردارە بۆ 90 ڕۆژ لە ماوەی هەر 180 ڕۆژێکدا مەگەر ڤیزەی مانەوەی درێژخایەن یان نیشتەجێبوونت هەبێت.
لە کاتی داوای ڤیزاکەتدا، بەزۆری لە ڕێگەی باڵیۆزخانەی ئەو وڵاتەوە تۆمار دەکەیت کە زۆرترین کاتت تێدا بەسەر دەبەیت یان یەکەم خاڵ بۆ چوونە ژوورەوەت ئەگەر کاتەکە بە یەکسانی دابەشکرابێت.
بیمەی گەشتەکەت دەبێت لە سەرانسەری هەموو وڵاتانی شنگن کارا بێت و کەمترین مەرجەکانی داپۆشینی جێبەجێ بکات.
لە ساڵی ٢٠٢٦ بەدواوە، زۆرێک لە گەشتیارانی بێبەری لە ڤیزە پێویستیان بە مۆڵەتی ETIAS (سیستەمی زانیاری و ڕێگەپێدانی گەشتیاری ئەوروپی) دەبێت، کە ڕەزامەندییەکی دیجیتاڵی پێش گەشتکردنە هاوشێوەی ESTA لە ئەمریکا، بۆ چوونە ناو ناوچەی شنگن. ئەمەش جیاوازە لە ڤیزە و سوودی هەیە بۆ ئاسایشی سنوورەکان.
چەند وڵاتێکی ئەوروپی بەشێک نین لە ناوچەی شنگن، تەنانەت ئەگەر لە یەکێتی ئەوروپاش بن:
وڵاتانی دیکەی غەیرە شنگن وەک شانشینی یەکگرتوو یان تورکیا دەتوانن ڕێگە بە چوونە ژوورەوە بدەن بە ڤیزەی جیاواز یان مۆڵەتی گەشتکردن.
بۆ گەشتیارانی جیهانی، زانینی ئەوەی کام وڵات لە ناوچەی شنگندان، و چۆنیەتی کارکردنی سیستەمی ڤیزە، یەکەم هەنگاوە بۆ پلاندانان بۆ گەشتێکی بێ کێشە لە ئەوروپا. بە 29 وڵاتی ئەندام کە ناوچەیەکی بێ سنوور و سیاسەتی ڤیزەی یەکگرتوویان هەیە، ناوچەی شنگن یەکێک لە کارامەترین ڕێگاکان بۆ گەڕان بەدوای ئەوروپادا پێشکەش دەکات.
